Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο ως «κράτος εν κράτει»

Κάποιες ένοπλες οργανώσεις ξεχωρίζουν επειδή είναι ισχυρές και γίνονται αναγκαίες για μεγάλο μέρος της κοινωνίας μιας χώρας. Έτσι και η Χεζμπολάχ (Το Κόμμα του Θεού) ιδρύθηκε το 1982 ως ένοπλο κίνημα των Λιβανέζων Σιιτών μουσουλμάνων, έχοντας την υποστήριξη του τότε νέου καθεστώτος του Ιράν, το οποίο εγκαθιδρύθηκε μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979.

Ουσιαστικά, η ίδρυση της Χεζμπολάχ στον Λίβανο ήταν η πρώτη προσπάθεια του νεόκοπου Ισλαμικού Κράτους του Ιράν να λάβει σημαίνοντα ρόλο στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, ελέγχοντας ολοκληρωτικά και εξοπλίζοντας την οργάνωση με υλικοτεχνικό εξοπλισμό ενώ εκπαιδεύτηκαν και μαχητές για να λάβουν μέρος στις μάχες κατά τον εμφύλιο πόλεμο του Λιβάνου, ο οποίος ολοκληρώθηκε με τη Συμφωνία που υπογράφηκε στο Ταΐφ της Σαουδικής Αραβίας το 1989.

Όσο κι αν αλλάζουν οι συγκυρίες, όσο κι αν αλλάζουν οι διεθνείς συζητήσεις, η βασική ιδιαιτερότητα της Χεζμπολάχ είναι η χρονική διάρκεια της παρουσίας της στα τεκταινόμενα του Λιβάνου, η οποία από συμμετοχή σε ένοπλες συγκρούσεις, μετατράπηκε σε μακροχρόνια πολιτική παρουσία στη Βουλή των Αντιπροσώπων του Λιβάνου και στη δυνατότητα επιβολής άτυπου «βέτο» στη διαδικασία της προεδρικής εκλογής, οδηγώντας σε ακυβερνησία για μία περίοδο περίπου δύο ετών, έως και τον Ιανουάριο του 2025.

Αν θέλει κανείς να καταλάβει την εξέλιξή της, δεν αρκεί να δει τη δράση της μόνο στο πεδίο των ένοπλων συγκρούσεων. Στο πολύπαθο κράτος του Λιβάνου, η ασφάλεια δεν ήταν ποτέ δεδομένη για τους πολίτες, καθώς οι κρατικές αρχές συχνά φαινόταν αδύναμες να επιβληθούν και να εγγυηθούν τη σταθερότητα.

Σε τέτοιες δύσκολες συνθήκες, όπως η περίοδος των μνημονίων στη χώρα μας, οι πολίτες στρέφονται σε λύσεις ανάγκης και στηρίζουν αυτούς που στέκονται δίπλα τους όταν όλα καταρρέουν. Κάπου εκεί η Χεζμπολάχ κέρδισε έδαφος.Αρχικά κατά την ίδρυσή της, η εικόνα της στη δημόσια σφαίρα του Λιβάνου συνδέθηκε με την έννοια της αντίστασης στις στρατιωτικές δυνάμεις του Ισραήλ, οι οποίες είχαν εισβάλει στο νότιο τμήμα του Λιβάνου κατά τον εμφύλιο πόλεμο, ένα αφήγημα που για πολλούς μουσουλμάνους, λειτουργούσε ως απάντηση στην ταπείνωση και την ανασφάλεια.

Όμως, η πραγματική καμπή στην πορεία της δεν είναι η ίδρυσή της, αλλά η σταδιακή υλοποίηση της πολυεπίπεδης δράσης της: πώς δηλαδή μία ιδεολογική οργάνωση βρίσκει τρόπο να γίνει πολιτικός παράγοντας της καθημερινής ζωής. Αυτό σημαίνει επιρροή που δεν περιορίζεται σε καθημερινές κοινωνικές εκδηλώσεις, αλλά απλώνεται σε κοινωνικά δίκτυα και χώρους όπου συχνά το κράτος υστερεί.

Σταδιακά, η Χεζμπολάχ φαίνεται να πέρασε από τη φάση της αντιπαράθεσης σε μια πιο σύνθετη λογική: να είναι παρούσα και στην πολιτική ζωή. Και στον Λίβανο όπου οι συμμαχίες αλλάζουν και οι πολιτικοί θεσμοί συχνά λειτουργούν με συνεννοήσεις μεταξύ πολιτικών κομμάτων και θρησκευτικών κοινωνικών ομάδων, η επιρροή γίνεται χρυσός, κατευθύνοντας τις πολιτικές αποφάσεις.

Φυσικά, δεν υπάρχει ενιαία ανάγνωση. Για κάποιους, η Χεζμπολάχ αποτελεί δύναμη αποτροπής και προστασίας, μία «ασπίδα» απέναντι στις δυνάμεις που απειλούν την εδαφική ακεραιότητα του Λιβάνου. Για άλλους, το πρόβλημα είναι ακριβώς ότι μια τέτοια επιρροή, όταν δεν ελέγχεται πλήρως από τον κρατικό μηχανισμό, υπονομεύει την ιδέα της κυριαρχίας και της διακυβέρνησης.

Και όταν η πολιτική εξουσία αμφισβητείται στην πράξη, ο πολίτης του Λιβάνου μένει να διαλέγει, ανάλογα με την θρησκευτική ομάδα που ανήκει και τις εμπειρίες του, σε ποιον θα εμπιστευτεί την ασφάλειά του.

Σήμερα, σε μια χώρα που εξακολουθεί να δοκιμάζεται από οικονομικά προβλήματα, πολιτική αστάθεια και καθημερινές πολεμικές κρίσεις, η Χεζμπολάχ παραμένει σημαντικός παράγοντας ακριβώς επειδή δεν λειτουργεί μόνο ως ένοπλη οργάνωση. Λειτουργεί ως δομή επιρροής.

Και εδώ βρίσκεται, το πιο κρίσιμο ερώτημα για τον Λίβανο: πώς θα θεμελιωθεί ένα σύγχρονο κράτος που να μη χρειάζεται να «μοιράζεται» την ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή του με εξωγενείς μη κρατικούς παράγοντες.

Στο εσωτερικό του Λιβάνου, η Χεζμπολάχ λειτουργεί ως «κράτος εν κράτει» με δικά της νοσοκομεία, σχολεία και οικονομικό σύστημα. Από την άλλη, μεγάλο μέρος του πληθυσμού του Λιβάνου, ιδιαίτερα οι Χριστιανοί, την κατηγορούν για την οικονομική κατάρρευση της χώρας και την πολιτική παράλυση.

Η πρόσφατη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε στα τέλη του 2023 και κλιμακώθηκε σε ολοκληρωτικό πόλεμο με το Ισραήλ μέχρι σήμερα, επέφερε τα πιο σκληρά πλήγματα στην ιστορία της οργάνωσης. Η εξόντωση του επί δεκαετίες ηγέτη της, Χασάν Νασράλα, καθώς και μεγάλου μέρους της ανώτατης διοίκησής της, δημιούργησαν ένα πρωτοφανές κενό εξουσίας.

Όμως, παρά τις σοβαρές απώλειες και τις καταστροφές στις υποδομές της, η οργάνωση δείχνει να διατηρεί ένα μέρος του οπλοστασίου της και τη δυνατότητα διεξαγωγής συνεχούς πολέμου φθοράς με το Ισραήλ, παραμένοντας ως μία, όχι ανίκητη, αλλά καλά εξοπλισμένη οργάνωση, η οποία θα καθορίσει εν μέρει το μέλλον του Λιβάνου.

Αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που βγαίνει από την πορεία της από την ίδρυση της έως σήμερα, είναι ότι η Χεζμπολάχ μπόρεσε να ενσωματωθεί στην κοινωνία του Λιβάνου σε μια δύσκολη εποχή συγκρούσεων και εντάσεων, δίνοντας απαντήσεις και ελπίδα, όταν η κανονικότητα κατέρρεε. Γι’ αυτό είναι δύσκολη η αντιμετώπισή της με πολιτικές ή στρατιωτικές κινήσεις.